Ndeka Naange e Ngaawe ko koode

Ɗum ɓooyaani ko annda sabu ko e nder duuɓi teemedde seeɗa ganndal holli en won'de Ngaawe ko e yuɓɓo Naange jeya, ko bettere mawnde wonan'de neɗɗo, sabu ɓe cikkatno ko leydi woni wuddu huunde kala, koode, naange et lewru fo taganaa ko leydi, kayri ɓuri yaajde, e ɗe mbanngo e dow mayri, ko e saanga ganndo ina wiyee Kopernik leydi nawtaa to koode. Hade Kopernik, annduɓe mbaɗno ko leydi woni wuddu denndaangal tagoore, asamaan ko mbildi koode ina ceŋaa heen lewru e Naange ina njaha heen, ɓe pecci geɗe nguurndam ɓe mbaɗi ɗe nay, leydi, ndiyam, henndu e jayngol, ko noon waaɓe no Aristot paamirno Aduna. Wadde ngaan saanga ganndal maɓɓe wirnitaaki e ngonka Ngaawe e nder ngo tageefo mooɓngo geɗe ɓurɗe Ngaawe mawnude to woɗɗi, ko maa annduɓe njookti ngonka men e nde lowre faaɗnde hakkunde leydi e asamaan, ɓe ƴeewtindi ɓe cunni, ɓe tawi ndeka tageefo alaa ɗo haaɗi, tawde Ngaawe ina famɗiri won'de wuddu huunde nde alaa ɗo haaɗi, ala-e-sago ƴeewte, ɓe tawi ndeka Ngaawe jeyaa ko yuɓɓo ngo Naage jogi, etee ina famɗi so waɗdaama e Naange e yoga e ɗaŋe ɗe nge rewnii. Kadi nde ɓe njokki wiɗtude ɓe taw hay Naange ina woɗɗi won'de wuddu tageefo, ko nge hoodere ɓadiinde tan, ko ɗum waɗi nge mawnude e jalbude, nge lommbi ko e nder lillungal koode moolanangal ina wiyee Fedannde Malaaɗo, mooɓngal ko ina abbo e 400 miliyaar hoodere ( walla naangeele), nge woni sera e lillungal he, a nge woɗɗi won'de to wuddu maggal.